# teoretycznie o literaturze [024] [nieco długie]

I - mniej więcej - tak rozkłada się spektrum czytania poezji. Pozwolę sobie
na wypunktowanie kilku miejsc charakterystycznych owego spektrum.

1. Poezji (wiersza) nie można odczytać. Jest tylko odczuwanie. A każde
zwerbalizowanie odczuwania upraszcza sprawę, niszczy eteryczną otoczkę,
wypala banałem delikatną poświatę. Niemożliwa jest tym sposobem żadna
refleksja na temat wiersza. Pytanie, jak potraktować sam wiersz jako -
przecież - językową refleksję? Wpadamy tym sposobem w błędne koło, z
którego - wydaje się - są dwa wyjścia: a) zgadzamy się z twierdzeniem, że
język poetycki jest zdecydowanie inny od "normalnego", potocznego języka; b)
poeta jest bogiem-kreatorem, a jego twory przyjmowane są "na wiarę".

2. Poezję (wiersz) można przełożyć jedynie na inny wiersz (poezję) - w myśl
zasady, że o metaforze można tylko metaforycznie. Ignacy Matuszewski pisząc
o celowości struktur metaforycznych u Słowackiego posłużył się następującą
figurą:

Kto stawia budynek wspaniały, ale regularny i symetryczny, w którym każdy
zorientuje się od razu, ten może posługiwać się blokami granitu, a nawet
cegłą zwyczajną, kto jednak wznosi jakiś zaczarowany pałac, jakiś labirynt
pełen niespodzianek, jakąś świątynię, poświęconą tajemniczym i nie znanym
nikomu bóstwom, ten nie obejdzie się bez alabastru, marmurów i drogich
kamieni, styl bowiem i charakter gmachu takich materiałów wymagać będą [cyt.
za M. Stala, Metafora w liryce Młodej Polski, Warszawa 1988, s. 46].

Jak widzimy, następują tu pewne ustępstwa. O poezji można już mówić, ale (w
tych najważniejszych i najistotniejszych sprawach) jedynie językiem poezji.

3. Poezję (wiersz) czytamy rekonstruując wcześniej autora i sytuację
powstania wiersza - w myśl zasady literatura (poezja, wiersz) jest odbiciem
świata rzeczywistego (klasyczna mimesis). W tym przypadku rusza do pracy
cały aparat historyczno-geograficzno-biograficzny, wyniki prac którego
poprzedzają niejako właściwe odczytanie. Jesteśmy przyzwyczajeni do tej
metody odczytywania tekstów ze szkoły. To tu najczęściej padają pytania: "co
autor miał na myśli?". W tego typu pytaniach kryją się także ślady pewnej
umowy między autorem a czytelnikiem (czasem treść tej umowy zapisana była w
tomach poetyk o mniej lub bardziej normatywnym charakterze) o wzajemnym
po_rozumieniu.

4. Pojawienie się w rozważaniach teoretycznoliterackich tzw. "autora
wewnętrznego" (coś pośredniego między autorem w świecie rzeczywistym a
podmiotem lirycznym; nasze wyobrażenie autora) musiało prędzej czy później
nastąpić. Okazało się bowiem, że pojawiają się wiersze, które nijak się mają
do klasycznej mimesis, zaczęto także doceniać coraz bardziej rolę ironii.
Zmienia to nieco relację czytelnika do odczytywanego tekstu. W niektórych
aspektach odczytania ważniejszy jest dla nas właśnie "autor wewnętrzny", a
nie rzeczywiście istniejąca osoba.

5. "Tekst jest najważniejszy" - takim hasłem można by opatrzyć kolejny punkt
na naszym spektrum odczytań. To tekst na mnie działa, a nie fakt, że autor w
tym czasie miał wirusowe zapalenie jelit lub (chłopak) dziewczyna (ją) go
(rzucił) rzuciła. Dzieli się więc tekst na warstwy, stosuje gramato_logikę,
opisuje się szczegółowo środki stylistyczne, zjawiska tekstowe. Te ogromne
czasem monografie (choć zdarza się, że powstają prace o roli "się" w poezji
zachodniego Wybrzeża Kości Słoniowej) stają się podstawą krytyki
literackiej. Tworzy się postać "wirtualnego czytelnika (odbiorcy)"
(czytelnika, który potrafi odczytać "znaczenie tekstu", wyłowić pewne chwyty
literackie, niuanse intertekstowe, trafić na znajdujące się w tekście ślady
itd.) i z takim założeniem bada się tekst - czyli odczytuje.

kto jest autorem. Czasem wystarczy bowiem jeden wyraz, czy wyrażenie w
wierszu, aby uruchomić jakiś tam aspekt wyobrażeniowy, i aby czytelnik za
tym aspektem uleciał, pozostawiając i autora, i utwór w świętym spokoju.

To tylko kilka punktów na planie, w jakimś sensie punktów orientacyjnych,
przez pryzmat których można by spojrzeć na to, jak czytamy.

Pozdrawiam, Telik.

pozdrawiam,
bee

Przewija się gdzieniegdzie w wątkach problem odczytania wiersza:
...
5. "Tekst jest najważniejszy" - takim hasłem można by opatrzyć kolejny punkt
na naszym spektrum odczytań. To tekst na mnie działa, a nie fakt, że autor w
tym czasie miał wirusowe zapalenie jelit lub (chłopak) dziewczyna (ją) go
(rzucił) rzuciła. Dzieli się więc tekst na warstwy, stosuje gramato_logikę,
opisuje się szczegółowo środki stylistyczne, zjawiska tekstowe. Te ogromne
czasem monografie (choć zdarza się, że powstają prace o roli "się" w poezji
zachodniego Wybrzeża Kości Słoniowej) stają się podstawą krytyki
literackiej. Tworzy się postać "wirtualnego czytelnika (odbiorcy)"
(czytelnika, który potrafi odczytać "znaczenie tekstu", wyłowić pewne chwyty
literackie, niuanse intertekstowe, trafić na znajdujące się w tekście ślady
itd.) i z takim założeniem bada się tekst - czyli odczytuje.

Umiejętnościami tymi (analitycznymi - wyławianie...)
obdarzyłbym raczej 1) niektórych rzeczywistych
czytelników, którzy zafascynowani tym, w jaki
sposób utwór na nich podziałał postanowili stać
się autorami podobnie silnie działających na
czytelników utworów, 2) tych którzy taką analizę
traktują jako swoją pracę oraz 3) tych, którzy
zostali do tego zmuszeni przez tych drugich ;-)

Pozdrawiam,
Grzegorz

W sumie chyba zebrałeś wiekszość możliwości, a pozostałe dadzą się wygodnie
wpasować :) Szkoda, że nie da się takich wątków spozycjonować :)

Pozdrawiam,
nN

Użytkownik "niutoN"

| wpasować :) Szkoda, że nie da się takich wątków spozycjonować :)

Myślę, że Kano na to nie pozwoli.

Pozdrawiam,
Grzegorz

Użytkownik "niutoN"

| wpasować :) Szkoda, że nie da się takich wątków spozycjonować :)

| Myślę, że Kano na to nie pozwoli.

Tomasz miał na myśli to, żeby po wpisaniu w Googlach frazy:
co poeta miał na myśli
w pierwszej dziesiątce wyników pojawił się link do tekstu Telika.

Pozdrawiam,
Grzegorz

Pozdrawiam,
nN

Użytkownik "niutoN"

| | W sumie chyba zebrałeś wiekszość możliwości, a pozostałe dadzą się
wygodnie
| | wpasować :) Szkoda, że nie da się takich wątków spozycjonować :)

| Myślę, że Kano na to nie pozwoli.

| Tomasz miał na myśli to, żeby po wpisaniu w Googlach frazy:
| co poeta miał na myśli
| w pierwszej dziesiątce wyników pojawił się link do tekstu Telika.

| Pozdrawiam,
| Grzegorz

Uff... a już myślałem, że spozycjonowac ma mieć coś wspólnego
z porucznikiem Rżewskim!

Pozdrawiam,
Grzegorz

No to źle myślałeś. Za karę spozycjonuję Cię na jakąś frazę ;-)
Na konkretny wyraz jest trudniej, bo trzeba działać razem z innymi,
ale jest to wykonalne - zobacz: kretyn w Googlach.

Pozdrawiam ;)
nN

wygodnie
wpasować :) Szkoda, że nie da się takich wątków spozycjonować :)

Dzięki, że zajrzałeś.

pozdrawiam,
bee

1. Poezji (wiersza) nie można odczytać. Jest tylko odczuwanie. A każde
zwerbalizowanie odczuwania upraszcza sprawę, niszczy eteryczną otoczkę,
wypala banałem delikatną poświatę. Niemożliwa jest tym sposobem żadna
refleksja na temat wiersza. Pytanie, jak potraktować sam wiersz jako -
przecież - językową refleksję? Wpadamy tym sposobem w błędne koło, z
którego - wydaje się - są dwa wyjścia: a) zgadzamy się z twierdzeniem, że
język poetycki jest zdecydowanie inny od "normalnego", potocznego języka;
b)
poeta jest bogiem-kreatorem, a jego twory przyjmowane są "na wiarę".

Poezja
Henrykowi Wańkowi

poezja bywa - jeśli wcześniej jest,
jak transfuzyjna krew i przeszczep serca,
których dawcy, choć dawno pomarli
w nagych przypadkach - to ich krew
żyje i cudze krwioobiegi spokrewnia,
i cudze ożywia wargi.

Ryszard Krynicki
(organizm zbiorowy, 1975)

I jeszcze jeden:

Poezja jeśli jest to taka
której się nie czyta
ale do której się wraca

która przenika

jak promienie rentgena
poprzez najgrubszą skórę
poprzez najtrwardsze kości

do najczulszej tkanki
serca

(Tomasz Jakubiak)

pozdrawiam
Ambient

| 1. Poezji (wiersza) nie można odczytać. Jest tylko odczuwanie. A każde
| zwerbalizowanie odczuwania upraszcza sprawę, niszczy eteryczną otoczkę,
| wypala banałem delikatną poświatę. Niemożliwa jest tym sposobem żadna
| refleksja na temat wiersza. Pytanie, jak potraktować sam wiersz jako -
| przecież - językową refleksję? Wpadamy tym sposobem w błędne koło, z
| którego - wydaje się - są dwa wyjścia: a) zgadzamy się z twierdzeniem, że
| język poetycki jest zdecydowanie inny od "normalnego", potocznego języka;
b)
| poeta jest bogiem-kreatorem, a jego twory przyjmowane są "na wiarę".

Tak mi się skojarzyło:

Poezja
Henrykowi Wańkowi

poezja bywa - jeśli wcześniej jest,
jak transfuzyjna krew i przeszczep serca,
których dawcy, choć dawno pomarli
w nagych przypadkach - to ich krew
żyje i cudze krwioobiegi spokrewnia,
i cudze ożywia wargi.

Ryszard Krynicki
(organizm zbiorowy, 1975)

I jeszcze jeden:

Poezja jeśli jest to taka
której się nie czyta
ale do której się wraca

która przenika

jak promienie rentgena
poprzez najgrubszą skórę
poprzez najtrwardsze kości

do najczulszej tkanki
serca

(Tomasz Jakubiak)

pozdrawiam
Ambient

Pozdrawiam,
nN

Jeśli chodzi o haiku to oczywiście pkt. 5.
Z tym, że "wirtualnego czytelnika" obdarzyłbym
raczej wyobraźnią oraz dałbym mu więcej
umiejętności odczuwania, wczuwania się w tekst,
a pozbawił go tak dużego arsenału umiejętności
analitycznych, które są mu prawdę mówiąc do
niczego nie potrzebne.

Obdarzanie "wirtualnego czytelnika" wyobraźnią i głębią odczuwania jest dość
trudne. Każdy z nas w tych materiach wydaje się być inny. Z drugiej strony,
dzieło literackie zawsze jest przez kogoś czytane, a w przypadku badacza,
krytyka eksplikowane (z zastosowaniem pewnych metod badawczych) przez
pryzmat własnej wrażliwości i wyobraźni. Więc to to tam jest.

Umiejętnościami tymi (analitycznymi - wyławianie...)
obdarzyłbym raczej 1) niektórych rzeczywistych
czytelników, którzy zafascynowani tym, w jaki
sposób utwór na nich podziałał postanowili stać
się autorami podobnie silnie działających na
czytelników utworów, 2) tych którzy taką analizę
traktują jako swoją pracę oraz 3) tych, którzy
zostali do tego zmuszeni przez tych drugich ;-)

Pozdrawiam,
Grzegorz

Poezja
Henrykowi Wańkowi

poezja bywa - jeśli wcześniej jest,
jak transfuzyjna krew i przeszczep serca,
których dawcy, choć dawno pomarli
w nagych przypadkach - to ich krew
żyje i cudze krwioobiegi spokrewnia,
i cudze ożywia wargi.

Ryszard Krynicki
(organizm zbiorowy, 1975)

Dzięki za ślady lektury.

pozdrawiam
Ambient

Użytkownik "Telik"

Obdarzanie "wirtualnego czytelnika" wyobraźnią i głębią odczuwania jest dość
trudne. Każdy z nas w tych materiach wydaje się być inny.

Pozdrawiam,
Grzegorz